TƯ DUY SUY LUẬN ĐA CHIỀU VÀ VĂN HOÁ TRANH LUẬN CỦA NGƯỜI VIỆT

[TƯ DUY SUY LUẬN ĐA CHIỀU VÀ VĂN HOÁ TRANH LUẬN CỦA NGƯỜI VIỆT] Trong nội dung này tôi sẽ cố gắng dùng lời lẽ tử tế và dễ chịu nhất để những ai đang mắc lỗi tự hiểu rồi sửa sai. Bình tĩnh nhé.

Thường xuyên tham gia các diễn đàn trong và ngoài nước, tôi nhận thấy rằng người Việt Nam rõ ràng có vấn đề khi tranh luận. Những câu sau đây có quen không?

  1. “Bạn ở nước ABC mà dám phán?”
  2. “Thằng kia chỉ là ABC thì có tư cách gì để nói?”
  3. “Con kia mới ba lớn, biết gì mà nói?”
  4. “Nó là ABC, không đáng tin.”

Không chỉ là nguỵ biện mà còn là cách trình và cũng như khả năng nhìn nhận đa chiều. Đa số đều không có tố chất này. Khổ nỗi những người được cho là trí thức, học sinh trường chuyên hay du học cũng hay mắc phải những sai lầm chết người đó.

Nguyên không ngẫu nhiên mà xuất phát từ văn hoá giáo dục Khổng Giáo và hiện tại là cơ chế tẩy não. Ở trường gần như không dạy học những thứ kỹ năng sau.

  1. Phân tích vấn đề – Tìm hiểu vì sao nó lại như vậy, tác động là gì và có thể kết luận điều gì.
  2. Cái nhìn đa chiều – Ông A cho rằng thế này, nhưng ông B nghĩ thế kia và ông C làm thế nọ. Tất cả những quan điểm đều phải được lắng nghe. Nhưng các bạn trẻ và hầu hết người Việt Nam chỉ nhìn mọi thứ đơn phương. Đối với họ, bất đồng với mình là sai, đồng ý với mình là đúng.
  3. Kỹ năng suy luận – Là đặt câu hỏi “Vì sao” và tìm câu trả lời. Đa số người Việt hoàn toàn hoặc gần như không có hoặc không thể làm được điều cơ bản này.
  4. Kỹ năng trình bày vấn đề – Nghe thì rất mắc cười nhưng nếu quan sát thì bạn sẽ ít khi nào thấy người Việt trình bày và giải thích một cách cụ thể và đa chiều.

Chính vì thiếu những yếu tố đó nên các cuộc tranh luận thường kết thúc bằng những vụ đả kích cá nhân và cãi lộn, thay vì tìm hiểu tác động và dẫn đến kết luận. Cho nên xét tổng quát, giới hàn lâm Việt Nam gần như dậm chân tại chỗ. Các diễn đàn phát triển một thời gian rồi tan rã. Không phải vì những con người đó tồi tệ mà vì ngay từ ban đầu, họ đã không có nền tảng để tiếp tục. Rất nhàm chán và tẻ nhạt vì thái độ trẻ con.

Đó là một trong những vấn nạn của dân tộc. Tồi tệ hơn, đó là văn hoá của thế hệ trẻ, vốn được ăn học đầy đủ nhưng như không học. Xét về kỹ năng thì một cử nhân Việt Nam có lẽ còn thua một học sinh trung học ở Phương Tây.

Cho nên đừng nghĩ rằng chỉ có quan điểm của cá nhân mình là đúng vì thế giới không chỉ có mình bạn và không hề xoay quanh một người. Cũng đừng khẳng định rằng chỉ có lập trường mình là ưu việt, còn quan điểm trái chiều là sai vì xã hội đa dạng chứ không tồn tại một cách nhìn.

Khi con người giới hạn bản thân trong không gian khép kín thì đó là sự thất bại về tư duy học thuật. Nếu chỉ bám lấy một nguồn tin rồi cho rằng nó là chân lý mà không chịu tìm hiểu và phân tích thì đó là thảm hoạ về kiến thức.

Lỗi không là của bạn nhưng đừng thụ động mà hãy mở rộng tầm nhìn ra. Bắt đầu với việc đặt câu hỏi cho mọi thứ, quan sát đa chiều, phân tích mọi góc nhìn và suy luận từ mọi góc độ.

Chỉ có cách đó mới thúc đẩy sự cải tiến trong con người và xã hội. Nếu không, chúng ta chỉ mãi là những đứa trẻ trong thể xác người lớn. Đừng làm thành viên của thế hệ thất bại rồi tự hào. [18.3.2020]

Ku Búa @ Cafe Ku Búa

sonisnt2