Sáu ứng ụng tuyệt vời cho sự thịnh vượng

Sáu ứng ụng tuyệt vời cho sự thịnh vượng

Chúng ta hãy nói về tỷ. Hãy cùng nói về quá khứ và tương lai của tỷ. Chúng ta biết rằng khoảng 106 tỷ người đã từng sống. Và chúng ta biết rằng rất nhiều trong số họ đã chết. Và chúng ta cũng biết rằng hầu hết những người đó đang và đã sống ở Châu Á. Và chúng ta cũng biết rằng có có những người đã và đang rất nghèo — đã không sống được thọ. Hãy cùng nói về tỷ. Cùng nói về những thứ của cải trị giá 195.000 tỉ đô-la trong thế giới ngày nay. Chúng ta biết rằng hầu hết những của cải này có được sau năm 1800. Và chúng ta biết rằng đa phần trong số chúng hiện được sở hữu bởi những người mà chúng ta gọi là những người Phương Tây: người châu Âu, người Bắc mĩ, người Úc. 19% dân số thế giới ngày nay người châu Âu sở hữu 2/3 của cải.

Các nhà sử gia kinh tế gọi đó là “Sự Khác Biệt Lớn”. Và đồ thị này là một sự đơn giản hoá tốt nhất về câu chuyện của Sự Khác Biệt Lớn mà tôi có thể mang lại cho bạn. Nó cơ bản là 2 tỷ lệ GDP theo đầu người, tổng sản phầm trong nước theo đầu người, mức thu nhập trung bình, Đường màu đỏ là tỷ lệ giữa người Anh và người Ấn độ thu nhập theo đầu người. Và đường màu xanh là tỷ lệ của người Mỹ và người Trung quốc. Và biểu đồ này quay ngược thời gian trở lại năm 1500. Bạn có thể thấy ở đây có 1 sự khác biệt lớn theo luật số mũ. Chúng bắt đầu khá gần nhau. Thực tế, năm 1500, người trung quốc với mức thu nhập trung bình giàu hơn người Bắc Mỹ có mức thu nhập trung bình. Những năm 1970, cũng là sự kết thúc của biểu đồ, người Anh có mức thu nhập trung bình giàu hơn gấp 10 lần người Ấn độ có mức thu nhập trung bình. Và điều đó dẫn đến sự khác nhau giữa các khoản chi phí của cuộc sống. Nó dựa trên sức mua tương đương. Người Mỹ trung bình gần như giàu gấp 20 lần người Trung quốc có thu nhập trung bình vào những năm 1970.

Vậy tại sao? Đó không chỉ là một bài toán kinh tế. Nếu bạn quan sát 10 quốc gia mà đã trở thành những đế chế phương Tây năm 1500, họ đã rất nhỏ bé — chỉ chiếm 5% mặt đất thế giới, 16% dân số thế giới, khoảng 20% thu nhập. Trước năm 1913, 10 nước này, có thêm Hoa Kỳ, kiểm soát những đế chế toàn cầu lớn — chiếm 58% lãnh thổ thế giới, về cùng chiếm từng đấyphần trăm dân số, và thực sự rất lớn, gần ¾ sản lượng kinh tế toàn cầu. Và nhận thấy rằng, hầu hết của cải đó trở về mẫu quốc, trở về nhà vua, chứ không phải các thuộc địa.

Bây giờ bạn không thể chỉ đổ lỗi đó cho chủ nghĩa đế quốc — mặc dù rất nhiều người đã cố gắng làm điều đó — bởi 2 lý do: Thứ nhất, đế chế là thứ mà không chỉ có ở các nước phương Tây sau năm 1500. Tất cả mọi đều xây dựng đế chế. Họ đã đánh bại từ trước các đế chế phương Đông như Mughals và Ottomans. Vì vậy thực sự đế chế chưa phải là một lời giải thích tuyệt vời cho Sự Khác Biệt Lớn. Trong mọi trường hợp, như bạn có thể biết, Sự Khác Biệt Lớn đạt đỉnh cao vào những năm 1970, một khoảng thời gian đáng kể sau khi phi thực dân hoá. Đó ko phải là một câu hỏi mới.

Samuel Johnson, nhà từ điển học tuyệt vời, phản đối nó thông qua nhân vật của ông Rasselas trong tiểu thuyết của ông “Rasselas, Hoàng tử xứ Absissinia,” xuất bản năm 1759. “Tại sao những người Châu Âu lại mạnh mẽ; hoặc tại sao, vì họ có thể dễ dàng đến châu Á và châu Phi để buôn bán hoặc xâm lược, mà không phải là người châu Á và người châu Phi xâm chiếm lãnh thổ của họ, xây dựng thuộc địa ở các cảng của họ, và đưa ra luật pháp cho hoàng tử của họ? Ngọn gió đã mang họ trở lại cũng sẽ mang chúng ta tới đó?”

Đó là một câu hỏi tuyệt vời. Và bạn biết không, câu hỏi này cũng được hỏi ở cùng thời điểm bởi những người Resterners — bởi những người còn lại của thế giới — như Ibrahim Muteferrika, một công chức Ottaman, người đã đưa ra in ấn rất muộn cho đế chế Ottoman — là người nói trong một quyển sách xuất bản năm 1731, ” Tại sao các quốc gia theo Đạo thiên chúa rất yếu trong quá khứ, trái ngược với quốc gia theo đạo Hồi bắt đầu chiếm rất nhiều đất trong thời kì hiện đại và thậm chí một lần đánh bại quân đội Ottoman hùng mạnh?” Khác Rasselas, Muteferrika đã có câu trả lời cho câu hỏi đó, mà rất đúng. Ông nói rằng đó là vì họ có pháp luật và các quy tắc hợp lý. Đó không phải là địa lý.

Có thể bạn nghĩ chúng ta có thể giải thích Sự Khác Biệt Lớn về mặt địa lý. Đó là sai lầm, vì chúng ta đã thực hiện 2 thí nghiệm tự nhiên lớn trong thế kỉ 20 để xem địa lý có quan trọng hơn thể chế không. Chúng ta thực hiện trên tất cả người Đức, chúng ta chia họ làm 2, và cho 1 nửa tiếp thu chủ nghĩa cộng sản phương Đông, và đây là kết quả. Trong vòng một khoảng thời gian rất ngắn, những người sống trong Cộng hoà dân chủ liên bang Đức sản xuất Trabants, một trong những chiếc ô tô tồi tệ nhất thế giới, trong khi những người ở phương Tây sản xuất ra Mercedes Benz. Nếu bạn vẫn không tin tôi, chúng ta cũng thực hiện thí nghiệm đó ở bán đảo Hàn quốc. Và chúng ta đã quyết định chúng tôi sẽ thực hiện trên người Hàn quốc trong một khu vực địa lý giống nhau với cùng một nền văn hoá, và chúng ta chia họ làm 2, và chúng ta cho những người phía Bắc chủ nghĩa cộng sản. Và kết quả là một sự khác biệt lớn hơn trong một không gian ngắn hơn ở Đức. Thừa nhận là không có sự khác nhau lớn về thiết kế thống nhất để bảo vệ ranh giới, nhưng ở hầu hết các khía cạnh khác, đó là một khác biệt lớn. Điều đó làm tôi nghĩ rằng đó không phải do đặc điểm quốc gia hay địa lý, những giải thích phổ biến cho loại này, quan trọng.

Đó là ý tưởng. Đó là thể chế. Điều đó phải đúng vì một người Xcot-len đã nói vậy. Và tôi nghĩ tôi là người Xcot-len duy nhất ở đây, Edinburgh TED. Vì vậy, để tôi giải thích cho bạn rằng người thông minh nhất đã từng là người Xcot-len. Người đó là Adam Smith — không phải Billy Connolly hay Sean Connery — mặc dù anh ấy thực sự rất thông minh. (Cười) Smith – và tôi muốn các bạn đến và cúi mình trước tượng đài ông ấy ở Royal Mile; đó là một bức tượng tuyệt vời — Smith, trong “Sự giàu có của các quốc gia” xuất bản năm 1776 — đó là một điều quan trong nhất đã xảy ra vào năm đó … (Cười) Tôi dám cá điều đó. Đã có 1 số khó khăn ở 1 vài thuộc địa của chúng tôi, nhưng …

“Trung quốc dường như vẫn đứng lại rất lâu, và hầu như cách đây rất lâu đã nhận được những lời khen ngợi về sự giàu có mà khá phù hợp với luật pháp và các quy tắc tự nhiên của nó. Nhưng lời khen ngợi có lẽ khá nhiều ý xấu với những luật pháp và quy tắc, đất, khí hậu và tình trạng đã chấp nhận”. Điều đó rất đúng và tuyệt. Và ông ấy đã nói về nó cách đây 1 thời gian dài.

Nhưng như bạn biết, đây là một thính giả của TED, và nếu tôi tiếp tục nói về các quy tắc, bạn sẽ tắt TV. Vì vậy tôi dịch nó sang ngôn ngữ mà bạn có thể hiểu. Hãy gọi họ là những ứng dụng sát thủ. Tôi muốn giải thích cho bạn rằng có 6 ứng dụng sát thủ mà khiến miền Tây xa rời phần còn lại của thế giới. Và chúng giống những ứng dụng trên điện thoại của bạn, theo cách hiểu đó, chúng khá đơn giản. Chúng chỉ là những biểu tượng, và bạn click vào chúng. Nhưng đằng sau biểu tượng, có cả mật mã phức tạp. Rất giống với các quy tắc. Có 6 lý do mà tôi nghĩ là giải thích cho Sự Khác biệt lớn. Một, cạnh tranh. Hai, cách mạng khoa học. Ba, quyền tài sản. Bốn, thuốc hiện đại. Năm, xã hội người tiêu dùng. Và sáu, đạo đức công việc. Bạn có thể chơi trò chơi và thử và tìm một lý do mà tôi đã quên mất, hoặc cố gắng và rút ngắn xuống 4, nhưng bạn sẽ thua thôi.

Tôi sẽ nói lại một cách ngắn gọn những gì tôi muốn nói, tổng hợp lại công việc của nhiều nhà sử gia kinh tế theo quá trình. Cạnh tranh nghĩa là không chỉ có 100 thành phần chính trị khác nhau ở châu Âu năm 1500, mà trong mỗi thành phần, đã có sự cạnh tranh giữa các hiệp hội cũng như chủ quyền. Tổ tiên của các hiệp hội ngày nay là Hiệp hội Thành phố London đã tồn tại ở thế kỉ thứ 12. Không có 1 sự tồn tại như thế này ở Trung Quốc, nơi có một bang rộng lớn bao phủ 1/5 nhân loại, và tất cả mọi người với mọi tham vọng phải vượt qua kì kiểm tra tiêu chuẩn hoá, mất khoảng 3 ngày và rất khó và liên quan đến một số lượng đặc điểm về trí nhớ và những bài luận rất phức tạp của những người theo Nho giáo.

Cuộc các mạng khoa học rất khác so với khoa học của các nước phương Đông trong một số điểm quan trọng, mà điểm quan trọng nhất qua cách “làm thí nghiệm” con người có thể điều khiển thiên nhiên theo 1 cách mà trước đây dường như là không thể. Ví dụ: ứng dụng khác thường của Benjamin Robins về vật lý Newton đến đạn đạo học. Một khi bạn làm vậy, việc nghiên cứu pháo của bạn sẽ rất chính xác. Điều đó nghĩa là gì. Đó thực sự đó là một ứng dụng sát thủ. (Cười) Trong lúc ấy, không hề có một cuộc cách mạng khoa học nào khác. Đế chế Ottaman khá giống châu Âu, nhưng cũng không có cách mạng khoa học nào ở đó. Thực tế, họ đánh đổ đài thiên văn của Taqi al-Din bởi vì nó bị xem là báng bổ khi điều tra tâm trí của Chúa.

Quyền về tài sản: Nó không phải chế độ dân chủ, truyền thống; mà có quy định của luật dựa trên quyền về tài sản riêng. Điều đó tạo nên sự khác nhau giữa Bắc Mĩ và Nam Mĩ. Bạn có thể đến Bắc Mĩ ký một bản giao kèo và nói “Tôi sẽ làm việc không công trong 5 năm. Bạn chỉ phải cho tôi ăn” Nhưng cuối cùng, bạn có 100 mẫu Anh đất. Đây là những đất thưởng ở nửa dưới của slide thuyết trình. Điều đó là không thể ở Mĩ Latin nơi mà đất được giữ bởi những tầng lớp cao quý con cháu của những kẻ xâm chiếm người Tây Ban Nha. Và bạn có thể thấy ở đây là sự khác nhau lớn về sự sở hữu tài sản giữa Bắc và Nam. Hầu hết mọi người ở khu vực nông thôn Bắc Mĩ làm chủ vài mảnh đất trước 1900. Ít ai ở Nam Mĩ làm được. Đó là một ứng dụng sát thủ khác.

Các loại thuốc mới vào cuối thế kỉ 19 đã tạo nên sự đổi mới chính chống lại các bệnh lây nhiễm mà đã giết chết bao nhiêu người. Và đó là một ứng dụng sát thủ khác — một sự đối lập hoàn toàn với một sát thủ, bởi vì nó nhân đuôi tuổi thọ của con người. Điều đó thậm chí đã xảy ra ở các đế chế châu Âu. Thậm chí ở những nơi như Senegal, đầu thế kỉ 20, có sự đổi mới lớn trong lĩnh vực sức khoẻ cộng đồng, và tuổi thọ con người bắt đầu tăng. Nó không tăng nhanh hơn sau khi những nước này trở thành những nước tự do. Những đế chế không phải tất cả đều tồi.

Xã hội tiêu thụ là những gì bạn cần cho Cách mạng công nghiệp để có một dấu mốc. Bạn cần nhiều người để mặc rất nhiều quần áo. Bạn mua một lô quần áo vào cuối tháng; Tôi đảm bảo điều đó. Đó là một xã hội tiêu thụ, và nó thúc đẩy sự phát triển kinh tế hơn hẳn những thay đổi công nghệ. Nhật bản là một xã hội không phải phương Tây đầu tiên chấp nhận nó. Sự thay thế, mà được đưa ra bởi Mahatma Gandhi, là thể chế hoá và tạo nên nghèo đói vĩnh viễn. Rất ít người Ấn Độ ngày nay mong muốn rằng Ấn Độ sẽ đi theo con đường của Mahatma Gandhi.

Cuối cùng, hệ thống đạo đức. Max Weber nghĩ rằng đó chỉ dành cho người theo đạo Tin lành. Và ông ấy đã sai. Mọi nền văn hoá đều có thể có hệ thống đạo đức nếu có các quy tắc để tạo ra những khích lệ để làm việc. Chúng ta biết bởi vì ngày nay hệ thống đạo đức không còn là hiện tượng phương Tây, Tin Lành. Thực tế, các nước này đã mất hệ thống đạo đức của họ. Ngày nay, Người Hàn Quốc trung bình làm việc hơn 1000 giờ 1 năm hơn người Đức trung bình — 1000 giờ. Đó là một phần của một hiện tượng rất kì lạ, và đó là sự kết thúc của Sự khác biệt lớn.

Nước nào có hệ thống đạo đức hiện nay? Hãy nhìn những thành tựu về Toán học 15 năm tuổi. Đứng đầu bảng liên đoàn quốc tế theo nghiên cứu mới nhất của PISA, là Thượng Hải, Trung Quốc. Khoảng cách giữa Thượng Hải và Vương quốc Anh và Hoa Kì lớn ngang khoảng cách giữa Vương quốc Anh và Hoa Kì và Albania và Tunisia. Bạn chắc chắn cho rằng vì iPhone được thiết kế ở California nhưng lại lắp ráp ở Trung quốc nên phương Tây vẫn dẫn đầu về đổi mới công nghệ. Đó là một sai lầm. Về bằng sáng chế, không còn nghi ngờ gì về sự dẫn đầu ở phương Đông. Không chỉ có Nhật Bản dẫn đầu một thời gian, Nam Hàn đứng vị trí thứ 3, và Trung Quốc sắp sửa vượt Đức. Tại sao? Vì các ứng dụng sát thủ có thể được tải xuống. Đó là một nguồn mở. Mọi xã hội có thể làm theo những quy tắc này, và khi họ làm, họ có thể đạt được những gì mà phương Tây có sau 1500 — thậm chí nhanh hơn.

Đó là sự Hội tụ lại, và đó là câu chuyện lớn nhất của đời bạn. Đó là cái đang diễn ra. Chính thế hệ của chúng ta đang chứng kiến sự kết thúc của sự vượt trội của phương Tây. Người Mỹ trung bình trước đấy giàu hơn 20 lần người Trung Quốc trung bình. Bây giờ, chỉ còn 5 lần, và ko lâu nữa sẽ là 2.5 lần.

Vì vậy tôi muốn đặt ra 3 câu hỏi cho những tỉ phú tương lai, đầu năm 2016, khi mà Hoa Kì sẽ mất vị trí kinh tế số 1 cho Trung Quốc. Câu hỏi đầu tiên là có thể bạn sẽ xoá những ứng dụng này, và chúng ta liệu có đang làm điều đó ở thế giới phương Tây? Câu thứ 2 sự sắp xếp của việc tải xuống có quan trọng không? Và liệu có phải châu Phi đã mắc phải sự sắp xếp sai? Một sự liên quan rõ ràng của lịch sử kinh tế hiện đại là khá khó để quá độ đi lên chế độ dân chủ trước khi bạn thành lập quyền bảo vệ tài sản. Cảnh báo: có thể sẽ ko hiệu quả. Và thứ 3, Trung quốc có thể làm vậy không nếu ko có ứng dụng sát thủ 3? Đó là cái mà John Locke sắp xếp theo hệ thống khi ông ấy nói rằng tự do là gốc rễ của quyền tài sản tư và sự bảo vệ của luật pháp. Đó là cơ sở cho mô hình của chính phủ đại diện phương Tây. Bức tranh này thể hiện sự phá huỷ xưởng vẽ của Ai Weiwei – nghệ sĩ người Trung Quốc ở Thượng Hải trong đầu năm nay. Giờ anh ấy được tự do sau khi bị đã ngăn cản, như các bạn biết, 1 thời gian. Nhưng tôi không nghĩ là xưởng vẽ của anh đã được xây dựng lại.

Winston Churchill một lần đã định nghĩa nền văn minh trong một bài giảng của ông trong cái năm định mệnh 1938. Và tôi nghĩ những từ này đã thực sự ghìm chặt nó: “Đó là một xã hội được xây dựng trên ý kiến của nhân dân. Điều đấy nghĩa là bạo lực, quân nhân, ông chủ chuyên chế, các điều kiện của chiến tranh, nổi loạn và bạo ngược, tạo điều kiện cho nghị viện và toà án xét xử tự do tại đó luật pháp đã được lưu giữ trong một thời gian dài. Đó là nền văn minh — và trong sự phát triển không ngừng, tự do, mưu cầu và văn hoá,” tất cả những gì mà các TEDsters quan tâm nhất. “Khi nền văn minh ngự trị ở mọi đất nước, một cuộc sống sâu rộng và bớt lo âu sẽ đến với rất rất nhiều người” Rất chính xác.

Tôi không nghĩ sự đi xuống của nền văn minh phương Tây chắc chắn sẽ xảy ra, bởi vì tôi nghĩ rằng lịch sử kết hợp trong mô hình vòng đời này, được minh hoạ rất sinh động bởi những bức tranh “Course of Empire” của Thomas Cole. Đó không phải cái cách của lịch sử đã làm. Đó không phải cái cách mà phương Tây đi lên, và tôi không nghĩ nó lại là cách mà phương Tây sẽ đi xuống. Phương Tây có thể sụp đổ rất bất ngờ. Nền văn minh phức tạp sẽ làm như vậy, bởi vì chúng có tác dụng, hầu hết như vậy, trên khía cạnh của sự hỗn độn. Đó là một trong những sự thấu hiểu sâu sắc nhất để thoát ra từ những nghiên cứu lịch sử về các quy tắc phức tạp như các nền văn minh. Không, chúng ta có thể duy trì mặc dù những gánh nặng nợ lớn mà chúng ta đã chồng chất, mặc dù thực tế chúng ta đã mất hệ thống đạo đức và những thành phần khác của sức mạnh lịch sử. Nhưng một thứ là chắc chắn, Sự khác biệt lớn đã qua.

Niall Ferguson

Facebook Comments