Cái ác có hợp lý không?

https://www.facebook.com/cafekubua/videos/791751940958322/

Cái ác có hợp lý không?

Cái ác có hợp lý không? Nếu có, vậy làm sao chúng ta có thể chỉ dựa vào lý lẽ để tạo ra thế giới tốt đẹp hơn? Tác giả có sách bán chạy nhất Dennis Prager có một câu trả lời rất thách thức.

Kể từ thế kỷ 18 và sự xuất hiện của cái gọi là “Kỷ Nguyên Lý Lẽ”, hầu hết mọi người có học thức trên thế giới chắc chắn rằng chỉ cần lý lẽ thì chúng ta sẽ đến với một thế giới tốt đẹp và điều thiện. Chúng ta không cần Chúa, không cần tôn giáo, chỉ cần lý lẽ thôi. Cái Ác, cái chúng ta được nghe kể lại gần 3 thế kỷ nay, chẳng có nghĩa lý gì. Nó chỉ là thứ phi lý mà thôi.

Thế nên bạn thường nghe được những tên độc tài tàn ác được nói đến như một “người điên” và chế độ độc ác của chúng được mô tả như là sản phẩm của “Người điên”. Nói cách khác, là hướng đối nghịch của những người có lý lẽ. Stalin từng là kẻ phi lý đó. Pol Pot là kẻ điên. Cách mạng đại văn hóa diệt chủng của Mao là thứ đã trực tiếp giết chết 50 đến 75 triệu người Trung Quốc – Thời bình, cũng không hề ít hơn – cái thường được gọi là “Sự điên rồ”. Và lời kêu gọi của người Iran nhằm hủy diệt Israel thì thường bị gạt đi, bạn đoán đúng rồi đấy, nó phi lý.

Trong khi đó, cái thiện và sự đạo đức thường có liên quan đến việc trở nên có lý lẽ. Nhưng sự kết hợp lý lẽ với cái thiện là một suy nghĩ viển vong.

Tất nhiên, có thể dùng lý lẽ tranh luận để làm việc thiện. Nhưng ta cũng có thể làm như vậy đối với việc ác. Lấy ví dụ trường hợp không mang tính giết chóc. Việc học sinh gian lận trong bài kiểm tra là đúng hay sai? Tất nhiên là sai. Nhưng thử trả lời câu hỏi này: gian lận thi cử là vô lý hay hợp lý đây?

Câu trả lời quá hiển nhiên – đúng chứ?

Suy cho cùng, nếu bạn có thể làm xong nó, và đồng nghĩa bạn được vào học trường danh tiếng hay kiếm được việc làm tốt, việc gian lận thi cử có vẻ là rất hợp lý đấy chứ.

Logic tương tự cũng được áp dụng khi tham gia vào một vụ kinh doanh mờ ám nhưng sinh lợi hoặc dính líu vào mối quan hệ ngoài hôn nhân. Nếu bạn biết bạn có thể thoát tội, hoặc chỉ đơn giản là so sánh một việc làm bất hợp pháp hoặc vô đạo đức lớn lại có lợi ích lớn hơn nguy cơ bị bắt, tại sao lại không làm chứ?

Hoặc trả lời cái này: Việc một người không phải Do Thái trong thời kỳ Đức Quốc Xã chiếm đóng Châu Âu ở Thế Chiến thứ hai, mạo hiểm mạng sống của họ để che giấu một người Do Thái, đó là hợp lý hay vô lý? Chúng ta đều biết đây là sự vĩ đại nhất về mặt đạo đức. Nhưng nó có hợp lý không?

Không hẳn thế đâu. Bạn chẳng thể nào hợp lý hơn việc giữ gìn an toàn cho bản thân. Hơn hết, trong tất cả những nghiên cứu tôi đã đọc về những người giải cứu người Do Thái, mà không phải người Do Thái trong thời kỳ cuộc đại hủy diệt – tôi đã đọc rất nhiều – mà chưa bao giờ thấy người giải cứu nào nói rằng việc họ làm là có lý hoặc hợp lý cả. Không một ai hết.

Lý lẽ dẫn đến điều thiện chỉ khi nào bạn muốn thế. Và nó cũng dẫn đến cái xấu nữa.

Lý lẽ chỉ là một công cụ. Về mặt bản chất đạo đức thì nó chẳng hơn gì một con dao là mấy. Một con dao có thể được dùng để giết hoặc tra tấn con người. Nhưng vào tay bác sĩ phẫu thuật, nó có thể được dùng để cứu người.

Nếu bạn muốn bảo vệ sự tự do, vậy thì việc chiến đấu và mạo hiểm mạng sống vì nó là điều quá hợp lý. Và nếu bạn muốn duy trì một nền độc tài kiểu như Phát xít, Cộng Sản hay Hồi Giáo, vậy thì nó quá là hợp lý để mạo hiểm mạng sống để đấu tranh thay cho nó.

Và nói về tự do, không phải lý lẽ là thứ khiến cho mọi người trân trọng sự tự do. Nhiều người có lý lẽ thì coi trọng sự an toàn, trật tự, lãnh thổ, thần quyền, hạy cả đống những thứ khác hơn là việc họ coi trọng sự tự do.

Lý lẽ có thể dẫn con người tới đủ kiểu kết luận. Ví dụ, khi hỏi rằng có nên giết một đứa trẻ bị tật nguyền, giáo sư triết học nổi tiếng tại Đại học Princeton trả lời “Có, nếu điều đó có lợi nhất cho đứa bé và cho gia đình nó một cách nói chung”. Bạn có thể đưa ra lý do hợp lý là vì sao giáo sư lại sai không?

Lý do duy nhất tôi có thể đưa ra, rằng niềm tin tất cả con người đều được tạo ra theo hình ảnh của Chúa và mạng sống thì luôn luôn quý giá. Nhưng sự quý giá đó của con người là một niềm tin, không phải là sự khẳng định về lý lẽ. Người Hy Lạp, kẻ sáng lập của lý lẽ Phương Tây, nghĩ rằng việc bỏ mặc những đứa bé ốm yếu cho đến chết là hợp lý. Đứa bé sẽ chỉ là gánh nặng cho cha mẹ nó và xã hội. Chính nguồn gốc niềm tin từ Jerusalem, bậc khác của nền văn minh Phương Tây, không phải lý lẽ kiểu Athens, mới dạy thế giới rằng phải giữ mạng sống cho đứa bé bị ốm yếu.

Nên, nếu lần sau bạn đọc về một tội ác hay một chế độ khủng khiếp, xin đừng tách nó ra thành vô lý hay điên cuồng. Gọi nó bằng cái bản chất của nó.

Sự Ác Độc.
Tôi là Dennis Prager.

 

Dennis Prager, Is Evil Rational?, Prager University

Dịch: Bé Sao, Biên tập: Ku Búa @ CAFEKUBUA.COM

Facebook Comments