Hành trình 60 giây trong tôn giáo

Hành trình 60 giây trong tôn giáo

 

1 — Tôn giáo là công cụ kiểm soát xã hội

Karl Marx là một triết gia, nhà kinh tế học người Đức và cũng là người kém hài hước nhất trong số các Marxist. Trong cuốn với tiêu đề khá ngắn gọn: “Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hegel”, ông có phát ngôn nổi tiếng: “tôn giáo là thuốc phiện đối với nhân dân.” Tôn giáo không chỉ được sử dụng bởi những kẻ cầm quyền để đàn áp người lao động mà nó cũng làm cho họ cảm thấy tốt hơn về việc bị áp bức, khi không đủ tiền mau thuốc phiện thật.

Marx nghĩ rằng nếu cái chăn thoải mái của tôn giáo bị lấy đi cuối cùng những người lao động sẽ phải làm điều gì đó cho tình trạng tồi tệ của họ. Trong giấc mơ của Marx về một cuộc cách mạng cộng sản, tôn giáo sẽ bị xóa bỏ, người lao động hạnh phúc vì được đối xử bình đẳng và đơn giản là họ không cần đến nó nữa.

Những khônh may cho Marx, cuộc cách mạng ở Nga xảy ra sau khi ông mất và cũng đi tới nơi mà chính ông đến.  Và sau đó, Stalin và người của ông đã chứng minh rằng còn nhiều cách khác để mà đàn áp con người mà không cần tới tý tôn giáo nào hay thuốc phiện nào cả.

 

2 — Tôn giáo là nghi lễ

Isidore Auguste Marie Francois Xavier Comte là một triết gia người Pháp và một trong những người sáng lập nên Xã Hội Học, người thích được biết đến hơn với cái tên Auguste. Ông ta tin rằng xã hội trrai qua ba giai đoạn – Đầu tiên người tiền sử cho rằng những thứ mà họ không hiểu được là một dạng sức mạnh siêu nhiên nào đó. Sau đó họ phát triển hững ý nghĩ sơ khai này thành khái niệm về một vị thần trừu tượng. Và cuối cùng họ gạt tôn giáo sang một bên và trở nên quan tâm đến khoc học – chỉ tin vào những thứ có thể nhìn thấy và được kiểm định.

Nhưng ông lo ngại rằng khi nghi lễ tôn giáo đã trở thành một phần quan trọng trong xã hội, loại bỏ nó có thể gây ra sự hỗn loạn. Vì vậy để lấp đầy khoảng trống đó ông đã nỗ lực để lập nên một tôn giáo của nhân loại, tập trung vào từ thiện, trật tự và khoa học – và có lẽ ông ta cũng muốn đặt vào đó vài buổi bán đồ cũ.

Những nhà tư tưởng khác cũng đã tiếp bước trên những con đường tương tự – bao gồm John Stuart Mill, Alaine de Botton và những người hài hước tính cả giáo phái Jedi vào mẫu điều tra dân số.

Thật không may cho họ, một tôn giáo vô thần sẽ chẳng bao giờ thực sự thành công cả. Nhưng xã hội đã xoay xở để lấp đầy khoảng trống tôn giáo đó theo rất nhiều cách khác nhau.

 

3 — Tôn giáo là người mẹ

Tại sao rất nhiều người hình dung Chúa là một người đàn ông? JJ Bachofen là một giáo sư người Thụy Sĩ về luật pháp La Mã, người mà chắc hẳn là một cậu bé yêu mẹ. Ông cho rằng tôn giáo là một phần của một quá trình bắt đầu từ những ngày trước thời chế độ một vợ một chồng, khi đáng sinh thành của bất cứ ai chắc chắn chỉ có thể là mẹ của họ.

Vì vậy khi con người cố tìm hiểu những bí ẩn của tự nhiên, thật tự nhiên chúng ta sẽ gán những bí ẩn đó như là tính cách của một người mẹ; do đó tôn giáo phổ biến thời sơ khai được tựa vào tình mẫu tử. Nhưng sau đó người đàn ông bắt đầu đóng vai trò quan trọng hơn trong gia đình – nắm quyền kiểm soát từ xa và toàn cầu – vì vậy ý tưởng về một nữ thần dịu dàng dần bị thay thế bởi một vị thần đàn ông.

Không biết điều này nghe có logic hay không, nhưng không có bất kỳ bằng chứng nào về việc từng tồn tại rộng rãi một tôn giáo mẫu hệ. Do đó hoặc Bachofen đã sai, hoặc những nữ thần đó thực sự giỏi trong việc xóa đi dấu vết của họ.

Nhưng ý tưởng của ông đã truyền cảm hứng cho những người khác – bao gồm cả nhà khoa học James Lovelock với giả thuyết Gaia của mình, cho rằng bạn có thể hiểu rõ hơn về toàn bộ sự sống trên trái đất bằng cách coi nó như một thực thể duy nhất trong hình dạng ẩn dụ là một người phụ nữ.

Nhưng đối với những nữ thần cổ đại, mẹ là cả thế giới.

 

4 — Tôn giáo là một loại virus

Richard Dawkín là một người vô thần, nhà sinh vật học tiến hóa và có lẽ không phải là người mà bạn nên mời làm cha đỡ đầu. Ông nói rằng tôn giáo và khoa học không thể cùng tồn tại bởi niềm tin vào thần thánh không ủng hộ cho sự quan sát của khoa học. Nhưng tôn giáo vẫn còn rất phổ biến bởi vì nó giống như một loại virus với đặc tính bẩm sinh là tự lây lan nó và những triệu chứng khác nhau của nó. Như tin vào những thứ không có bằng chứng khoa học hay chỉ trích những người có cùng tín ngưỡng.

Như một gene thành công, hiện tượng văn hóa hay meme này có những đặc tính khiến nó dễ được truyền lại. Như việc bắt chước phong cách trogn âm nhạc và nghệ thuật hay đe dọa rằng những người không tin theo sẽ bị xử tử.

Những quan niệm của Dawkins đã khá thành công trong việc tự lan tỏa. Ngày nay, ông được biết đến nhiều hơn về cái nhìn của ông về chủ nghĩa vô thần hơn là những nghiên cứu về sự tiến hóa. Mặc dù vậy, về chuyện bán sách, thì ông còn cả chặng đường dài mởi trở nên được ưa chuộng như tôn giáo.

Có lẽ ông nên thử một ít marketing lan tỏa?
Sub: 10 điều thú vị

Theo Open University

Biên soạn: Ku Búa @ CAFEKUBUA.COM

Facebook Comments