Chúng ta có tự do ý chí không?

Chúng ta có tự do ý chí không?

 

Con người có tự do ý chí không hay quyết định của chúng ta hoàn toàn là sản phẩm của hóa học, vật lý và di truyền? Có sự khác biệt giữa bộ óc và tinh thần hay không? Liệu một nhà thần kinh học với đầy đủ kiến thức về não bộ có biết được mọi quyết định mà chúng ta sẽ đưa ra hay không? Câu trả lời cho những câu hỏi này sẽ phân tích chi tiết đâu là ý nghĩa của việc làm người.

Ở thế giới bên ngoài hay thế giới vật chất, chúng ta đều ý thức được các nguyên nhân và tác động cơ bản, phải không? Bạn biết đó, “Vật thể A tác động tới Vật Thể B bằng Lực X”. Chúng ta đều hiểu điều này, bởi vì nó được áp dụng vào tất cả mọi thứ — từ electron cho tới các vận động viên.

Nhưng cân nhắc những sự kiện xảy ra ở thế giới bên trong hay tinh thần của bạn xem. Điều gì tạo ra những suy nghĩ của bạn?

Một vài ý nghĩ của chúng ta có tác động từ bên ngoài, như khi ta chạm vào một thứ gì đó và chợt nhận ra nó nóng. Chúng ta không chủ động rụt tay về, đúng không? Não của chúng ta đã đưa ra chỉ dẫn để làm vậy – một cách vô thức. Bởi một giác quan kỳ lạ, “chúng ta” không thực sự rút về – vì “chúng ta” không chọn làm việc đó. Não chúng ta làm việc đó trước khi nó tư vấn cho ta.

Nguyên nhân thứ hai cho suy nghĩ của chúng ta là từ bên trong. Chẳng hạn, bạn đang nghĩ đến việc có bài diễn văn lớn và như thể bạn đang thực hiện nó, bạn càng lo lắng hơn, và huyết áp cùng nhịp tim đều tăng vọt. Giờ, chẳng có gì bên ngoài đang tác động đến bạn. Những gì bạn đang làm “gây ra” tác động từ bên trong, phải không? Suy nghĩ bồn chồn của bạn khiến cho não của bạn gửi tín hiệu đến tim, và chúng ta thấy điều đó!

Nhưng giờ, tôi muốn cân nhắc một loại thứ ba trong suy nghĩ của bạn – đó là lựa chọn có ý thức – đơn giản như việc chọn một nơi để đi ăn trưa.

Và giờ, khi bạn quan sát, nghĩ về suy nghĩ của mình, bạn có tin rằng bạn là người chủ động chịu trách nhiệm cho quá trình này, hay chi là kẻ nhận các chỉ dẫn một cách thụ động  – mà bạn không có bất kỳ lựa chọn nào trong vấn đề đó, đều là tác động bên ngoài  — là môi trường, di truyền, hóa học, sinh học hay thần kinh?

Nói cách khác, bạn có nghĩ mọi suy nghĩ của mình có nguyên nhân tác động từ bên ngoài, ngoài tầm kiểm soát của bạn, hay bạn nghĩ rằng bạn kiểm soát một số thứ, nếu không phải hầu hết, mọi suy nghĩ của mình?

Giờ hãy quay lại với ví dụ về bữa trưa một chút nào.. trở lại câu hỏi …. tôi hỏi bạn “Bạn muốn đi ăn trưa ở đâu ngày hôm nay?”

Giờ, nếu tất cả những gì bạn có là một bộ não, một hệ thống thể chất tường tận của các tế bào thần kinh và khớp thần kinh, thế thì sẽ chẳng có “Bạn” nào “quyết định” hết cả. Quá trình suy nghĩ của bạn cơ bản chỉ là những chuỗi electron – Dominos phức tạp va chạm vào nhau. Nó chỉ là nguyên nhân và tác động vật lý, phải – một thứ có thể hiểu được một cách thấu đáo theo thuật ngữ vật lý và hóa học? Chẳng có “bạn” nào đang có chủ đích, hoặc lựa chọn hay thực hành cái ý muốn tự nguyện cả.

Và thế nên, nếu bạn chỉ là một bộ não, bạn không thể có tự do ý chí. Bạn sẽ chỉ là một cái máy vật lý mà thôi – một máy tính đã được lập trình một cách phức tạp.

Nhưng, nếu bạn là một thứ hơn cả một bộ não — một thứ có não bộ  – vậy, khi tôi hỏi bạn “Bạn muốn đi ăn trưa ở đâu?” bạn sẽ chủ động cân nhắc – bạn sẽ bắt đầu nghĩ đến khẩu vị , thời gian đi làm và thậm chí là đếm calo của mình nữa. Bạn sẽ cân nhắc cả đống lý do để chọn nơi này thay vì nơi khác. Bạn không bị tác động để nghĩ về bất cứ những thứ gì trong số này. Bạn sẽ chọn để nghĩ về những thứ này, và bạn có thể dừng bất cứ lúc nào mà bạn muốn.

Vậy, cái mà chúng ta có, là hai kiểu sự việc: Một tâm trí phi vật chất và một tâm trí vật chất. Bạn là cái thứ mà chứa đựng bộ não của bạn – mà không phải là bộ não.

Giờ nghe này, cả khi bạn là chuyên gia đi đầu về não bộ của thế giới, và bạn biết điều gì đang xảy ra với từng electron trong não bộ của ai đó, ở một khoảnh khắc cụ thể, bạn vẫn không thể có chút đầu mối nào về những gì đang diễn ra bên trong suy nghĩ của người đó. Bác sĩ phẫu thuật có thể truy cập được vào não bộ của tôi, nhưng chỉ tôi có quyền truy cập vào tâm trí tôi mà thôi. Đây là điều khiến bạn là một con người chứ không phải một cái máy.

Tâm lý học, nghiên cứu bộ não, không phải là chỉ tóm gọn ở mức vật lý, sinh học, và hóa học. Nhưng, vẫn có nhiều nhà duy vật – những người tin rằng vật chất là tất cả những gì tồn tại, chỉ một thực tế — rằng mọi suy nghĩ, mọi cảm giác, mọi ý định, ý chí, tất cả những thứ này đều được giải thích theo chuyển động của vật chất, nó đơn giản chỉ là hiện tượng vật lý. Những nhà duy vật này tin rằng chúng ta chẳng hơn gì robot là mấy và cái tự do ý chí kia chỉ là cái ảo ảnh, một ngộ nhận.

Vì sao họ tin như vậy? Bởi vì họ hiểu rằng khoảnh khắc họ ý thức được tự do ý chí có tồn tại, rằng thật sự có con người phi vật chất tồn tại trong thế giới vật chất, rằng thực sự có tâm trí, không chỉ là bộ não, và có cả thứ phi vật chất giải thích cho tâm trí phi vật chất của chúng ta.

Giờ khi bạn thực hành tự do ý chí và chọn nghĩ về tất cả những thứ này – bạn hoàn toàn có lý do rằng – chỉ vì tôi đã làm nó – rằng có một Tâm Trí Vĩ Đại giải thích cho nguồn gốc tâm trí của bạn.

Nhưng lại lần nữa, đó là lựa chọn của bạn – là bằng chứng cho tự do ý chí của bạn.

Tôi là Frank Pastor từ Đại Học Prager

—–

Frank Pastor, Do you have free will?, Prager University

Dịch: Ghost, Biên tập: Bé Sao @ CAFEKUBUA.COM

https://www.facebook.com/cafekubua/videos/765454540254729/

Facebook Comments