Lời hứa đạo đức của thị trường tự do

Lời hứa đạo đức của thị trường tự do

 

Tác giả: Arthur Brooks, The promise of free enterprise @ Prager University

Dịch giả: Ku Búa @ Triết Học Đường Phố & cafekubua.com

 

Khi bạn nghe đến những từ như “thị trường tự do”, “chủ nghĩa tư bản” hay “kinh tế thị trường”, bạn sẽ lập tức nghĩ đến điều gì? Hầu hết mọi người đều nghĩ đến việc kiếm tiền. Nhưng thị trường tự do có một mặt nữa quan trọng hơn. Thị trường tự do vô cùng quan trọng không phải vì những vật vất mà nó có thể đem lại, mà vì những lợi ích đạo đức của nó.

Bạn có thể nghĩ đây là một nghịch lý, nhất là khi bạn được tiếp xúc thường xuyên với các giáo sư đại học. Các thập niên qua, rât nhiều người trong số họ đã giảng rằng thị trường tự do chủ yếu là sự ích kỷ và lòng tham.

Nhưng sau khi Liên Ban Xô Viết sụp đổ, và chủ nghĩa cộng sản đã bị từ bỏ, thậm chí phe cánh tả cũng phải thừa nhận những lợi ích của thị trường tự do — nhưng vẫn coi nó là một cái ác cần thiết. Họ thường hay nói là:

Thị trường tự do đem lại những lợi ích vật chất cho chúng ta. Nhưng cái giá phải trả thì không đáng. Con người trở nên quá coi trọng vật chất, các doanh nghiệp trở nên quá quyền lực, lợi nhuận đang bị tham nhũng, và có sự bất công quá lớn giữa người giàu và nghèo.

Đây có phải là một sự đánh giá công bằng không? KHÔNG, hoàn toàn không. Đây là lý do tại sao: Thị trường tự do không chỉ đáp ứng nhu cầu về vật chất, nó còn đáp ứng mệnh lệnh đạo đức. Một trong những lý do lớn chính là chỉ có thị trường tự do mới cho phép chúng ta trở nên hạnh phúc thật sự — vì chỉ có nó mới cho chúng ta TỰ MÌNH đạt được thành công.

Tôi nói vậy là nghĩa gì? Thành công tự lực là sự thỏa mãn và hạnh phúc mà chúng ta có được từ những ước mơ và phấn đấu để thực hiện nó. Điều này chỉ có thể xảy ra trong một hệ thống mà thành quả dựa vào sự tự lực thay vì các mối quan hệ, và nơi bạn phải làm hài lòng khách hàng chứ không phải là các chính trị gia.

Hãy nghĩ đến những thứ làm bạn hạnh phúc trong đời. Nó có thể là các mối quan hệ riêng tư, gia đình bạn, và có thể là công việc; nói cách khác, những thứ tượng trưng cho sự siêng năng đức hạnh và thành tích. Dĩ nhiên, ai trong chúng ta cũng muốn vật chất. Nhưng nếu những thứ đó được đưa cho chúng ta, hoặc chúng ta không tự kiếm được, thì nó sẽ không làm chúng ta hạnh phúc.

Có thể bạn đã nghĩ tới cảnh bạn sẽ làm gì nếu bạn trúng số, đúng không? Ai trong chúng ta cũng từng chơi vé số. Có thể bạn sẽ mua một căn nhà, hay một tủ quần áo mới, hoặc đi du lịch vòng quanh thế giới. Có thể bạn sẽ làm tất cả!

Sự thật là, dựa trên những nghiên cứu từ Đại Học Michigan, bạn có thể sẽ ít hạnh phúc hơn sau khi bạn trúng số hơn là lúc trước khi bạn mua tờ vé số. Những người thắng xổ số thường mua những thứ họ không cần, kết những bạn mới, vài người còn trở nên nghiện ngập. Đây không phải là điều mà các công ty xổ số muốn quảng cáo, nhưng đó là sự thật.

Vì sao? Cùng một lý do cha mẹ có thể đã luôn dạy bạn: Tiền không mua được hạnh phúc.

Những nhà phân tích bên phe cánh tả vẫn nói là nếu chúng ta có sự công bằng trong thu nhập hơn, xã hội sẽ hạnh phúc hơn. Đơn giản đó không phải là sự thật. Hạnh phúc là tự kiếm được, chứ không phải được đưa cho từ người khác. Hãy nhìn những doanh nhân những người làm chủ, làm ăn, thường cho rằng họ hạnh phúc hơn những người làm việc trong các lĩnh vực khác.

Và tại sao? Bí mật của họ là gì? Không phải vì họ làm ít giờ hơn, hoặc kiếm được thật nhiều tiền. Không phải hai điều này. Các doanh nhân trung bình kiếm ít hơn 20% so với các nhà quản lý trong cơ quan nhà nước. Mà vì các doanh nghiệp của họ cho họ khả năng tự lực để kiếm được thành công. Và thành công này làm họ hạnh phúc. Và điều này chỉ có thể xảy ra trong một thị trường tự do. Những gì chúng ta không tự kiếm mà được chính phủ đưa cho không làm chúng ta hạnh phúc, đơn giản thế thôi.

Nhận thức này không phải là của riêng tôi. Thậm chí, không một ai trong lĩnh vực khoa học xã hội có thể cho rằng đó là nhận định riêng của họ. Chính những nhà sáng lập của nước Mỹ là những người kết nối hạnh phúc với thành công tự lực.

Có thể bạn nhớ tới bản Tuyên Ngôn Độc Lập nói về những quyền lợi như quyền được “sống, tự do và theo đuổi hạnh phúc.” Hãy suy nghĩ về những từ này — theo đuổi hạnh phúc. Các nhà sáng lập ra nước Mỹ không nói bạn có quyền được hạnh phúc. Bạn chỉ có quyền để theo đuổi hạnh phúc.

Và đó là những gì thị trường tự do làm, đó là tại sao nó lại quan trọng. Chỉ có thị trường tự do mới cho chúng ta được lựa chọn những gì làm chúng ta hạnh phúc và theo đuổi nó. Sự theo đuổi hạnh phúc là gốc rễ của lời hứa đạo đức ở Mỹ chỉ có thể xảy ra nếu chúng ta có cơ hội để tự mình kiếm được thành công. Hạnh phúc không phải là chủ nghĩa vật chất hay các chính sách tái phân chia tài sản của chính phủ. Hạnh phúc là định nghĩa cuộc sống và mục đích, và đạt được thành công bằng những phương pháp riêng của chúng ta.

Đó chính là lời hứa đạo đức của thị trường tự do.

Tôi Arthur Brooks, Chủ tịch viện American Enterprise Institute, cho Prager University.

 

https://www.facebook.com/cafekubua/posts/679090588891125

Facebook Comments