Chứng cứ và lý luận

[Chứng cứ và lý luận] Trong khoa học có 2 phương pháp để bạn phân tích vấn đề. Một là bằng chứng cứ và hai là lý luận. Nghĩa là gì?

  1. Chứng cứ: tìm bằng chứng để củng cố lập luận và mục đích của mình. Ví dụ: khi con người hút càng nhiều thuốc lá, nguy cơ bị ung thư sẽ tăng.
  2. Lý luận: giải thích vì sao 90% hoa hậu Việt Nam là gái Bắc. Đâu có chứng cứ nào giải thích được? Chỉ có thể lý luận.

Không có phương pháp nào hoàn chỉnh và cả hai cần nhau. Nhắc lại, cả hai cần hai và nếu một trong hai không có nhau thì sẽ trở nên vô nghĩa. Vậy vấn đề là gì? Vấn đề là khi các nhà khoa học chỉ sử dụng phương pháp chứng cứ mà không lý luận thì họ lại đưa ra một kết luận vô nghĩa. Sau đây là những ví dụ điển hình:

  1. Nhiệt độ trái đất tăng khi lượng tiêu thụ xăng và phát triển kinh tế tăng. Kết luận vô lý: con người là nguyên nhân dẫn đến ấm lên toàn cầu và biến đổi khí hậu. Lý luận: trước đây cũng đã có ấm lên toàn cầu và kỷ băng hà, vậy cũng do con người?
  2. Chi tiêu chính phủ tăng thì GDP cũng tăng theo. Kết luận vô lý: khi chính phủ tăng chi tiêu thì kinh tế phát triển. Lý luận: chính phủ lấy tiền của dân để đưa cho lợi ích nhóm, không thể gọi đó là phát triển kinh tế được.
  3. Giá của điện thoại 5 năm trước là $500 nhưng giờ chỉ còn $200. Kết luận vô lý: lạm phát ở Việt Nam đã giảm. Lý luận: giá điện thoại giảm vì năng suất và các công ty đã lấy lại vốn.
  4. Chính phủ đánh thuế người giàu và tăng trợ cấp cho người nghèo. Kết luận vô lý: khoảng cách giàu nghèo đã giảm. Lý luận: cả xã hôi đều đã nghèo đi chứ không khá hơn.

Hãy để ý rằng khi các nhà khoa học đưa ra chứng cứ, họ hiếm khi nào chấp nhận lý luận mà chỉ nhìn từ một mặt. Đó cũng là vấn đề với việc cho rằng con người tạo ra biến đổi khí hậu, chính phủ tăng GDP, tăng thuế sẽ thu hẹp khoảng cách giàu nghèo. Chứng cứ nếu không có lý luận sẽ trở nên vô nghĩa.

Nếu chỉ cần chứng cứ và cho đó là khoa học và sự thật thì tôi cũng có thể đưa ra những kết luận vô lý như sau:

  1. Số lượng người ăn phở ở Phố Cổ Hà Nội tăng, số lượng GDP của đất nước cũng tăng. KIết luận vô lý: muốn tăng GDP hãy ăn thật nhiều phở Phổ Cổ Hà Nội.
  2. Số lượng lần Obama ch*ch vợ tăng, sự bất ổn chính trị ở Trung Đông tăng. Kết luận vô lý: Obama càng ch*ch vợ thì Trung Đông càng bất ổn.
  3. Chính phủ Việt Nam sắp xây sân bay $25 tỷ, GDP Việt Nam sẽ tăng $25 tỷ. Kết luận vô lý: muốn phát triển kinh tế hãy xây thật nhiều công trình.

Các bạn có thấy vấn đề khi “chứng cứ” không có “lý luận không?” Bạn hay bất cứ ai cũng có thể phịa ra những số liệu để củng cố lập luận của mình. Nhưng không đồng nghĩa đó là đúng. Mối tương quan giữa 2 thứ chỉ có thể là trùng hợp chứ không phải tuyệt đối. Cho nên lần sau bạn nghe bất cứ ai nói rằng “có chứng cứ cho rằng ABC là lý do” hay “đa số các nhà khoa học nói rằng….” thì hãy nói “tôi cũng có thể đưa ra chứng cứ rồi kết luận như vây.” Chứng cứ không có lý luận là vô nghĩa.

Ku Búa @ Cafe Ku Búa

Facebook Comments