Cẩm nang về chiến tranh Việt Nam – 2.13 Ngọn lửa Phật Giáo

[nextpage title=”1″ ]

2.13 Ngọn lửa Phật Giáo

Một trong những hình ảnh lâu dài của cuộc chiến Việt Nam là một vị sư già tự thiêu để phản đối chính quyền Diệm vào năm 1963. “Nhà sư bùng cháy” (Thích Quảng Đức) trở thành biểu tượng của một chính phủ bị cáo buộc là không xứng đáng với sự trợ giúp của Mỹ.

Khá lâu trước “tiệc nướng” của Thích Quảng Đức, như quý bà Nhu (vợ của “người em ác quỷ”) gọi nó một cách nhẫn tâm và ngu ngốc (đổ thêm dầu vào lửa, phải nói vậy), Diệm đã bị vướng vào rắc rối từ các Phật tử. Không phải là Diệm chống Phật giáo. Ông thực sự không hề. Phó tổng thống của Diệm theo đạo Phật (người đã nói với một nhóm các nhà ngoại giao nước ngoài rằng chế độ này nên “đè bẹp các phong trào Phật giáo [chống Diệm] không thương tiếc), hay như bộ trưởng bộ ngoại giao của ông. 18 thành viên nội các của ông này bao gồm 5 người Công Giáo, 5 nho sĩ và 8 Phật tử. Tỉnh trưởng của 38 tỉnh, 12 là người Công Giáo và 26 người còn lại là nho sĩ hoặc Phật tử. Một vài tướng lãnh hàng đầu của ông cũng theo đạo Phật.

Cho nên trong khi Diệm không hề chống Phật giáo, các Phật tử cực đoan tại Sài Gòn và Huế chắc chắn là chống Diệm. Ít khi được báo cáo, nhưng được ghi chép cẩn thận, rằng những Phật tử cực đoan này đã được thâm nhập cực sâu bởi CS. Thích Trí Quang, một trong những thủ lĩnh cấp tiến nhất của những Phật tử cực đoan, chưa bao giờ tự thừa nhận mình là người CS, mặc dù ông này sinh ra tại miền bắc, đã từng phục vụ trong Việt Minh, và có người anh là quan chức cấp cao trong bộ nội vụ Hà Nội. Điều đã được chứng minh là CS đã thâm nhập vào các phong trào Phật giáo, cũng như một vài nhóm hỗ trợ cho các phần tử Phật giáo cực đoan. Nếu không vì điều gì khác, thì CS và các Phật tử cực đoan chia sẻ với nhau vài mục tiêu chung: họ muốn Mỹ ra đi (bởi vì những Phật tử nghĩ sự ra đi của những người nước ngoài to bự, lông lá sẽ “mở ra một cơ hội hòa bình”), và họ muốn Diệm xuống đài.

Các Phật tử chống lại Diệm vì họ xem Diệm như một trở ngại cho hòa bình (mặc dù “hòa bình” đến từ CS nghĩa là đàn áp tôn giáo cho các Phật tử), nhưng cũng bởi vì các vấn đề giáo khu: họ tin rằng chính quyền Diệm chống lại Phật giáo. Sự thật là chính phủ miền nam Việt Nam bổ nhiệm nhiều nhất những người Công Giáo xét theo tỉ lệ dân số. Nhưng tình trạng này liên quan đến kết cấu dân số dưới thời thực dân Pháp hơn là sự phân biệt của Diệm. Người Công Giáo Việt Nam, nhìn chung, là phần được giáo dục tốt nhất và có kinh nghiệm làm việc trong chính phủ nhiều nhất.

Hơn nữa, trái với ấn tượng để lại bởi các ký giả, miền nam Việt Nam không thực sự là một đất nước “Phật giáo”. Trong một đất nước với 15-16 triệu dân, có lẽ chỉ khoảng 3-4 triệu người coi Phật giáo là tôn giáo của họ. Khoảng 4 triệu người khác theo Nho giáo. Khoảng 1,5 triệu là người Công Giáo. Phần còn lại của đất nước thuộc về các tôn giáo kì lạ như Cao Đài và Hòa Hảo, hoặc thuyết Duy Linh, Đạo Giáo, Tin Lành, Hindu hoặc Đạo Hồi. Việc tập trung và hoạt động mạnh mẽ của các Phật tử tại Sài Gòn làm tăng thêm ấn tượng rằng miền nam Việt Nam rất mạnh, hoặc chỉ có duy nhất Phật giáo. Không nhiều hơn một vài nhóm các chùa Phật giáo tham gia trong số hàng ngàn các cuộc biểu tình chống chính phủ miền nam Việt Nam.

Một số điểm nóng, có thể kể đến, trong cuộc xung đột giữa các Phật tử cực đoan và Diệm là tháng 5 năm 1963, khi hàng ngàn Phật tử tập trung tại Huế để kỷ niệm sinh nhật lần thứ 2,527 của Phật. Một tuần trước đó, trong lễ kỷ niệm 25 năm nhậm chức của tổng giám mục Ngô Đình Thục (anh trai của Diệm), những người tham gia đã vẫy những lá cờ của giáo hoàng. Tuy nhiên, với lễ kỷ niệm của các Phật tử, phó tỉnh trưởng, một người Công Giáo đã cố gắng thi hành một nghị định cũ cấm các lá cờ mang màu sắc tôn giáo không được trưng bày nơi công cộng. Về mặt pháp lý, chỉ có cờ quốc gia miền nam Việt Nam mới có quyền được treo từ bất cứ nhà thờ, chùa chiền hoặc các nơi thờ phụng tôn giáo khác. Tại Việt Nam, cờ đã trở thành một biểu tượng mang hàm ý mạnh mẽ hơn nhiều, tính kích động có thể còn mạnh hơn (nhiều) so với các ngôi sao và sọc đối với những người Mỹ yêu nước nồng nàn, đó là lý do vì sao chúng vẫn bị hạn chế sử dụng bởi các sắc lệnh của chính phủ.

 

Tấm ảnh bị thiêu

Có một vài tấm ảnh mang tính biểu tượng về chiến tranh Việt Nam. Một trong số đó chụp cảnh sát trưởng sở cảnh sát Sài Gòn xử tử một tù nhân VC trong Tết Mậu Thân. Điều còn thiếu về bức ảnh mô tả sự tàn bạo rõ ràng của cảnh sát là người tù nhân CS đó bị bắt giữ sau khi đã chặt đầu một đại tá người Việt và giết sạch vợ ông cùng sáu đứa con. Người đã chụp bức ảnh, Eddie Adams, sau này đã bộc bạch rằng ông rất hối tiếc khi bức ảnh đã được sử dụng quá rộng rãi để buộc tội cảnh sát trưởng quá tàn bạo.

Một bức ảnh khủng khiếp gây ám ảnh khác chụp một cô gái trẻ Việt Nam trần truồng chạy trốn khỏi cuộc tấn công bằng bom naplam vào làng. Được sử dụng như một biểu tượng của sự tàn bạo và khủng bố của chiến tranh và nó đánh động người dân Việt Nam, bức ảnh đã tìm được chỗ đứng. Nhưng bao nhiêu người trong số chúng ta nhớ rằng bức ảnh đã được chụp sau khi quân đội Mỹ đã rút khỏi Việt Nam, hoặc nhớ rằng những quả bom napalm đó được dùng bởi một phi công miền nam Việt Nam đang cố gắng tấn công một nhóm quân nước ngoài đã đột kích làng của cô gái trẻ ấy? Bao nhiêu người Mỹ cảm thấy phẫn nộ sau đó, hay ngay bây giờ, đối với những kẻ xâm lăng Bắc Việt, người đã đuổi cô gái và gia đình của cô khỏi quê nhà?

[/nextpage]

[nextpage title=”2″ ]

Nhưng trong trường hợp này, dĩ nhiên, luật về cờ năm 1958 dường như đã được áp dụng không nhất quán (mặc dù những người bảo vệ phó tỉnh trưởng bào chữa rằng ông đã phải mạnh tay trở lại vì quy định này đã bị vi phạm trong lễ kỷ niệm Công Giáo), rồi giờ thì những Phật tử đang tổn thương lại càng thấy tổn thương hơn. Các cuộc biểu tình và cờ Phật giáo tung bay ở Huế, kéo theo sau là những gì có thể xem như một cuộc bạo loạn. Trong sự bối rối với nỗ lực giải tán những người biểu tình, súng đã nổ và 9 người biểu tình đã thiệt mạng. Các chi tiết thực tế của sự cố này gây nhiều tranh cãi: các Phật tử nói rằng cảnh sát máu lạnh đã bắn thẳng vào họ; chính phủ biện bạch rằng quân đội trước hết đã sử dụng vòi rồng, sau đó bị đánh bại, rồi mới bắn lên trời để giải tán đám đông, họ chỉ nổ súng sau khi một VC gây rối đã tạo ra một vụ nổ (hay đã bắn phát súng đầu tiên).

Điều không gây tranh cãi là 2 ngày sau sự cố, tỉnh trưởng đã công khai xin lỗi các Phật tử, hàng ngàn người đã tụ tập để phản đối vụ nổ súng, bày tỏ sự thương tiếc cho những người đã thiệt mạng, và hứa rằng chính phủ sẽ bồi thường cho gia đình của họ. Lãnh sự Mỹ tại Huế, nhìn thấy toàn bộ sự việc, đã đánh điện cho đại sứ quán, “tin rằng khủng hoảng sẽ kết thúc sớm.”

Không bao giờ có thể được xoa dịu, Thích Trí Quang và các nhà lãnh đạo chiến binh Phật giáo khác yêu cầu trừng phạt các quan chức liên quan đến sự cố, loại bỏ tất cả các hạn chế về cờ, và ban bố lệnh cấm bắt giữ các Phật tử liên quan đến cuộc biểu tình. Các chiến binh Phật giáo không trông đợi hay muốn hòa giải. Họ muốn Diệm cút đi và tin rằng mình có thể tiến hành một cuộc chiến tuyên truyền để đạt đến kết cục đó.

Chính phủ đã ban hành một thông cáo vào cuối tháng 5 tái khẳng định hiến pháp bảo vệ tự do tôn giáo và kiên quyết bác bỏ việc phân biệt đối xử. Nó không có tác dụng. Trong suốt mùa hè các cuộc biểu tình vẫn diễn ra. Một số trong hòa bình; một số bị giải tán với hơi cay, dùi cui và bắt giữ. Chính phủ đã thay thế các quan chức hàng đầu tại Huế vào đầu tháng 6, nhưng nó cũng thất bại trong việc dẹp yên các Phật tử đang giận dữ.

Ngày 11 tháng 6 năm 1963, cuộc chiến của Diệm với các chiến binh Phật tử đã leo thang ngoài tầm kiểm soát. Gần chùa Xá Lào tại Sài Gòn, một chiếc Sedan ngừng lại trên đường và một vị sư già bước xuống cùng 2 sư trẻ. Vị sư già ngồi xuống một chiếc đệm trên đường trong khi 2 người hỗ trợ đổ xăng lên người ông. Vị sư Thích Quảng Đức, bình tĩnh quẹt diêm và tự thiêu. Với loa lớn trong tay, các nhà sư vận động nói với đám đông đang tụ tập, bằng tiếng Anh và tiếng Việt, rằng Quảng Đức đã chết để phản đối sự cai trị của Diệm với các Phật tử và từ chối đáp ứng các yêu cầu của họ.

Diệm đã đạt được một thỏa thuận dự kiến với một vài thủ lĩnh Phật tử: đáp lại việc chấm dứt các hoạt động biểu tình, chính phủ sẽ rút các nhân viên mặc đồng phục khỏi các ngôi chùa Phật giáo, đồng ý để các Phật tử treo cờ tôn giáo bên ngoài chùa vào các ngày lễ, và kỷ luật các quan chức can thiệp tới các hoạt động tôn giáo của Phật tử. Nhưng không có thông cáo báo chí nào về các thỏa thuận thực sự giữa Diệm và các Phật tử (công bố trong một thông cáo phát hành ngày 16 tháng 6) có thể sánh được với ảnh hưởng của bức ảnh về nhà sư tự thiêu, được chụp bởi Malcolm Browne và phát hành trên toàn thế giới, thường với phụ đề như thế này: “Nhà sư này, Quảng Đức đáng kính, vừa tự thiêu. Ông chết để phản đối sự đàn áp Phật giáo tại Việt Nam (chiếm khoảng 70% dân số).” Quả là một cách tuyên truyền thông minh. Với rất nhiều người Mỹ, lời giới thiệu đầu tiên về những nỗ lực của chúng ta ở Việt Nam bắt đầu với một câu hỏi, “Chúng ta đang hỗ trợ loại người nào đây? Rốt cuộc chính phủ tệ tới mức nào người ta mới tình nguyện tự thiêu trên đường?” Câu trả lời nhanh chóng đến từ những phóng viên thường trực như David Halberstam, người vốn không ưa Diệm và viết chỉ để phỉ báng chế độ của ông. Góc nhìn duy tâm của Halberstam về việc Diệm nên điều hành thế nào, và sự khinh bỉ ra mặt mà ông dành cho các phóng viên nước ngoài (những kẻ mà ông thỉnh thoảng cảm thấy đang gây rối cho mối quan hệ giữa ông và Mỹ) thành kiến với Diệm khủng khiếp tới mức thậm chí tổng thống Kennedy đã từng phải lên tiếng quở trách nhẹ với tờ New York Times.

Trong cuộc đấu tranh của mình chống lại các chiến binh Phật tử, Diệm đã có một đồng minh mập mờ trong vai trò em trai và trưởng cố vấn chính trị, Ngô Đình Nhu. Khi Diệm cố gắng cân bằng giữa những khiếu nại thô bạo của các Phật tử – giải thích rằng họ đang đòi hỏi những quyền mà họ đã có rồi – và cố gắng trấn an đối thủ, Nhu và vợ của ông chọn cách cứng rắn hơn – và một trong số đó đã thành bản sao không thể tuyệt vời hơn. Quý bà Nhu phát biểu về “tiệc nướng” và “cứ việc thiêu đi chúng tôi sẽ vỗ tay,” và chồng của bà bổ sung rằng ông sẵn lòng tài trợ thêm xăng cho những tiệc nướng kiểu như vậy, hẳn nhiên, nó được báo chí quan tâm hơn hẳn những nỗ lực giải quyết tranh chấp của Diệm

[/nextpage]

Facebook Comments